Zakon o trgovini Republike Srpske prepoznaje elektronsku trgovinu kao vid prodaje na daljinu. U skladu sa odredbama ovog zakona prodaja na daljinu – daljinska trgovina je trgovina robom na malo, kao i pružanje usluga potrošačima koju trgovac organizuje upotrebom sredstava za komunikaciju između fizički udaljenih lica.

Daljinsku trgovinu može da organizuje samo trgovac koji se registrovao za tu vrstu trgovine. Za obavljanje djelatnosti trgovine na daljinu trgovac mora obezbijediti poslovni prostor za obavljanje administrativnih poslova, odgovarajuće skladište za robu koju prodaje i odgovarajući prostor za higijensko-sanitarne potrebe.

Ugovor o prodaji robe na daljinu zaključuje se između trgovca i potrošača putem sredstava za daljinsku komunikaciju, u skladu sa odredbama ovog zakona i zakona kojim se uređuje zaštita potrošača. Ugovor o prodaji na daljinu obavezno sadrži cijenu i druge uslove prodaje.

Elektronska trgovina je vid daljinske trgovine koja se ostvaruje na način da se roba, odnosno usluga nudi, naručuje i prodaje putem interneta i obavlja se kao:

1) prodaja robe, odnosno usluga preko elektronske prodavnice (osnovni oblik elektronske trgovine),

2) prodaja robe, odnosno usluga preko elektronske platforme koja povezuje trgovce i potrošače (prodaja preko e-commerce platforme),

3) prodaja robe preko elektronske prodavnice ili preko elektronske platforme, pri čemu se roba isporučuje potrošaču direktno od proizvođača, odnosno trgovca na veliko,

4) prodaja robe, odnosno usluga preko društvenih mreža.

Ostala daljinska trgovina obavlja se putem drugih sredstava masovne komunikacije, a naročito kao kataloška prodaja, radio, TV prodaja (telešoping), trgovina posredstvom pošte, štampanih pošiljki, reklamnih materijala sa narudžbenicom, telefona, tekstualnih ili multimedijalnih poruka u mobilnoj telefoniji i govornih automata.

Kada je riječ o trgovini putem interneta moramo napraviti razliku između subjekata koji su registrovani za djelatnost prodaje na daljinu, kao i subjekata koji pored prodaje u poslovnom prostoru nude potrošačima i mogućnost kupovine putem internet stranica, u odnosu na fizičkih lica koja putem društvenih mreža, nelegalno nude različite proizvode i usluge.

Obzirom na dosta jednostavne procedure otvaranja naloga na društvenim mrežama, pojedinci su počeli zloupotrebljavati iste za neregistrovan rad. U pravilu na profilima koji nelegalno nude proizvode na društvenim mrežama ne mogu se pronaći nikakve podaci o odgovornim licima, adresa poslovnice, broj JIB-a iz Poreske uprave jer nisu ni registrovani, niti ime i prezime osobe koja stoji iza tog profila.

Ovakvom kupovinom građani sebe izlažu velikom potrošačkom riziku. U takvim okolnostima upitni su porijeklo, ispravnost i kvalitet proizvoda ili usluge, te u slučaju da dođe do oštećenja zdravlja ili materijalne štete, potrošači nemaju račun kao materijalni dokaz da je kupovina izvršena od nekog konkretnog lica. Najčešće takvi profili na društvenim mrežama imaju uopštene nazive.

Takođe, potrošači trebaju imati na umu da ukoliko kupuju proizvode putem interneta, odnosno društvenih mreža, lice koje stoji iza nekog profila ne mora čak ni da boravi u Republici Srpskoj ili Bosni i Hercegovini, što dodatno otežava mogućnosti njegovog identifikovanja.

Ukoliko se građani odlučuju na kupovinu putem interneta, preporuka je da biraju provjerene i renomirane posrednike, koji svojom politikom štite prava potrošača. Ako se odlučuju za kupovinu putem interneta, potrošači trebaju prije svega provjerite da li su javno istaknuti svi podaci o trgovcu i proizvodu. Trgovac je obvezan objaviti potpune informacije koje se odnose na:

•           ime i adresu

•           proizvod ili uslugu koji se nude, te njihov naziv

•           glavne karakteristike proizvoda ili usluge

•           konačnu cijenu proizvoda ili usluge s PDV-om

•           troškove dostave proizvoda

•           način plaćanja

•           način i rok isporuke proizvoda ili pružanja usluge

Dokazivanje nelegalnog rada putem društvenih mreža podrazumijeva niz operativnih radnji na prikupljanju dokaza, prije vršenja same kontrole. Sa pojavom novih tehnologija mijenjaju se i alati koje inspektori koriste u radu.

Zakonom o inspekcijama je upravo u cilju obezbjeđivanja potrebnih alata za prikupljanje dokaza o neregistrovanom radu,  inspektorima omogućeno da se predstavke kao korisnik usluge ili kupac robe.  Takođe, Zakonom o samostalnim preduzetnicima definisano je da na neregistrovani rad fizičkog lica ukazuju objave i oglasi na društvenim mrežama, u sredstvima javnog informisanja, te drugim elektronskim i pisanim medijima, o prodaji proizvoda ili pružanju usluga.

Kontrole se organizuju kao redovne u skladu sa godišnjim planom rada i vanredne na osnovu predstavki građana, informacija dostavljenih od strane drugih organa, te saznanja do kojih inspektori dolaze na terenu i direktnim uvidom na različitim oglasnim stranicama i društvenim mrežama.

U prošloj godini izvršeno je preko 300 ciljanih kontrola fizičkih lica koja su oglašavala prodaju različitih proizvoda i usluga. U 172 kontrole izrečena je mjera zabrane obavljanja djelatnosti bez registracije, te novčane kazne u iznosu od 335.000 KM.

Kontrole su nastavljene i ove godine, s tim što je trenutno zbog okolnosti fokus u radu usmjeren više na kontrolu formiranja cijena. U ovoj godini do sada je izvršeno 109 kontrola lica koja su oglašavala prodaju različitih proizvoda i usluga, te je u 31 kontroli utvrđeno da su lica obavljala djelatnost bez registracije. Istima je izrečena mjera zabrane obavljanja djelatnosti, te novčane kazne u iznosu od  78.000 KM.

Neregistrovan rad evidentiran je u različitim djelatnostima kao što su: frizersko-kozmetičke usluge, prodaja odjeće, obuće, tehničke robe, proizvodnja namještaja, stolarije i betonske galanterije, izdavanje smještaja, popravke i održavanja motornih vozila, pružanje usluga fotografisanja i sl.

Inspekcijksi organi će i dalje preduzimati sve raspoložive mjere kako bi suzbili neregistrovano obavljanje djelatnosti, koje predstavlja nelojalnu konkurenciju subjektima koji legalno rade i izmiruju obaveze prema radnicima i državi. Međutim, značajnu ulogu u suzbijanju nelegalnog rada ima i sama društvena zajednica, odnosno građani, koji treba da izbjegavaju angažovanje neregistrovanih lica, da se informišu sa kim dogovaraju usluge, a što je izuzetno važno sa aspekta zaštite njihovih potrošačkih prava. Pored institucionalne borbe protiv sive ekonomije jednako je važna i opredjeljenost društva da bojkotuje lica koja rade u sivoj zoni.

Cilj inspekcije je registracija i legalizacija subjekata, odnosno uvođenje njihovog poslovanja u zakonske okvire, te ovim putem apelujemo na fizička lica koja obavljaju neregistrovane djelatnosti da ne čekaju dolazak inspektora, već da samostalno pokrenu proceduru legalizacije svog rada.

Nelegalan rad ima negativan uticaj na cijelu ekonomiju jednog društva, jer primarno nanosi štetu budžetu, a samim tim i cijelom društvu jer se iz budžetskih sredstava finansira zdravstvo, školstvo, izgradnja ifrastrukture, ulaganje u privredu i drugo, što u konačnici utiče na životni standard naših građana.